Otwórz schowek Brak ulubionych odcinków
Wreszcie na swojem! - jak komuniści

Wreszcie na swojem! – jak komuniści „oddali” chłopom ziemie | prof. Anna Wylegała

Nr 199
Pobierz Dodaj do ulubionych

Udostępnij odcinek

Nr 199
Pobierz Dodaj do ulubionych

Udostępnij odcinek

Dodaj do ulubionych
Pobierz odcinek

Udostępnij odcinek

Zobacz notatnik z odcinka
prof. Anna Wylegała

prof. Anna Wylegała

Socjolożka, adiunktka w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się kwestiami pamięci biograficznej i społecznej w Polsce i na Ukrainie oraz historią społeczną wojny i wczesnego okresu powojennego w obu krajach. Zainteresowania naukowe: pamięć biograficzna i społeczna, tożsamości zbiorowe, Holokaust, przesiedlenia, historia społeczna Polski i Ukrainy okresu II wojny światowej, stosunki polsko-ukraińskie, reforma rolna PKWN. Jest autorką książki „Był dwór, nie ma dworu” o pamięci wydarzeń reformy rolnej 1944 r.

Reforma rolna z 1944 roku miała ogromny wymiar tożsamościowy i godnościowy dla polskiego chłopa – wskazuje prof. Anna Wylegała z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.  – Ziemia miała wartość symboliczną i ustawiała ludzi w hierarchii społecznej – dodaje.

Fornal, czyli dworski chłop, ziemi nie posiadał wcale, był robotnikiem zatrudnianym przez ziemianina na kontrakt i najczęściej nie miał właściwie niczego. Mieszkał z rodziną w wybudowanych w majątku tzw. czworakach (nazwa stąd, że w jednym takim baraczku zwyczajowo mieszkały cztery rodziny, każda w jednym pomieszczeniu), pracował jego narzędziami, siał na jego polach i opiekował się jego zwierzętami. Fornale to najniższa warstwa w przedwojennej hierarchii społecznej, niższa niż chłopi ze wsi, bo ci mieli coś na własność: choćby mały kawałek ziemi lub nieduże zabudowania, aż do chłopskiej elity – czyli dużych gospodarzy.

Majątki dworskie w przedwojennej Polsce (nie licząc Kresów Wschodnich) z reguły były średniej wielkości, ok. 200-300 hektarów. Ziemianin z rodziną zwykle mieszkał na miejscu, w dworku, i osobiście – przy wsparciu pracowników – zarządzał majątkiem, do czego miał odpowiednie wykształcenie. Jego relacje z chłopami zależały w głównej mierze od niego samego. – Przynależność do klasy ziemiańskiej oznaczała również pewien etos – opowiada prof. Wylegała. W tym etosie mieściła się działalność charytatywna, którą zajmowały się zwłaszcza dziedziczki: pożyczały pieniądze, karmiły, opiekowały się sierotami i wdowami, tworzyły ochronki dla dzieci fornali. Ważna uwaga: jeśli chciały. Bo formalnie nie miały takiego obowiązku.

W ten świat wkracza w 1944 roku Armia Czerwona i polscy komuniści z dekretem PKWN o wywłaszczeniu. Podstawowy mit to ten, że ziemię rozdawano chłopom za darmo: w rzeczywistości musieli za nią zapłacić, najczęściej rozłożonym w czasie kontyngentem rzeczowym. W praktyce reforma zaogniła konflikty na wsi i zostawiła chłopów z rozdrobnionymi polami (najczęściej przekazywano 1,5 do 3 hektarów), z której nie sposób się utrzymać. Nie przez przypadek: docelowym sposobem zarządzania wsią miała być własność spółdzielcza.

Rozmawiamy też o tym, co po wojnie robili ziemianie, czy chłopi mogli lubić swoich panów, czy rok 1989 wzbudził popłoch na polskiej wsi (owszem), gdzie szukać źródeł i na czym polega warsztat historyka, który pracuje z historią mówioną. Bo przede wszystkim, jest to rozmowa o pamięci tamtych wydarzeń.

Punktem wyjścia do naszej rozmowy jest książka „Był dwór, nie ma dworu. Reforma rolna w Polsce”, które autorką jest prof. Wylegała (wyd. Czarne, 2022) oraz konferencja badawcza Geneaologies of Memory, która w tym roku skupia się właśnie na ziemiaństwie w perspektywie postfeudalnej.

ZGŁOSZENIA NA KONFERENCJĘ „GENEALOGIE PAMIĘCI”

Trwa nabór nabór zgłoszeń do 14. edycji międzynarodowej konferencji naukowej z cyklu „Genealogie Pamięci” organizowanej przez Europejską Sieć Pamięć i Solidarność (ESPS). Tegoroczna pt. „Gentry, Nobility and Aristocracy: the Post-Feudal Perspectives” („Ziemiaństwo, szlachta, arystokracja: perspektywy postfeudalne”) odbędzie się na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu Warszawskiego w formie hybrydowej, w dniach 25–27 września.

Jak zmieniała się pamięć o wielkich posiadaczach ziemskich, ich roli i statusie na przestrzeni dziesięcioleci? Czy pamięć kulturowa, wartości i tożsamość różnych grup społecznych pozwalają nam dotrzeć do postfeudalnych mechanizmów i struktur społecznych? Jak różne aspekty etosu szlacheckiego/ziemiańskiego postrzegane są we współczesnym życiu społecznym, sztuce i kulturze? To tylko kilka wybranych tematów, o których rozmawiać będą uczestnicy i uczestniczki międzynarodowej konferencji

Zgłoszenia referatów w języku angielskim można przesyłać do 2 czerwca 2024 r. na adres genealogies@enrs.eu. Zgłoszenie powinno zawierać streszczenie planowanego wystąpienia (do 300 słów) oraz krótką notkę biograficzną (do 200 słów) prelegenta.

Szczegóły znajdziecie na stronie https://enrs.eu/edition/genealogies-of-memory-2024

Dodane:

Notatki do odcinka

Gorąco polecam książkę prof. Anny Wylegały, którą czytałam przed rozmową. Znajdziecie w niej bezpośrednie relacje świadków, a także wyjaśnienia, w jaki sposób działa społeczna pamięć o znaczących wydarzeniach.

 

 

Jeśli jesteście zainteresowani historią waszych rodzinnych okolic, poszukiwania możecie zacząć od tej strony:

https://www.szukajwarchiwach.gov.pl/

prof. Anna Wylegała

prof. Anna Wylegała

Socjolożka, adiunktka w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się kwestiami pamięci biograficznej i społecznej w Polsce i na Ukrainie oraz historią społeczną wojny i wczesnego okresu powojennego w obu krajach. Zainteresowania naukowe: pamięć biograficzna i społeczna, tożsamości zbiorowe, Holokaust, przesiedlenia, historia społeczna Polski i Ukrainy okresu II wojny światowej, stosunki polsko-ukraińskie, reforma rolna PKWN. Jest autorką książki „Był dwór, nie ma dworu” o pamięci wydarzeń reformy rolnej 1944 r.

Obserwuj Radio Naukowe

Ziemie Odzyskane – niedopowiedziane historie milionów polskich rodzin | dr Karolina Ćwiek-Rogalska
Nr 116
54:23
4,1 tys.
54:23
4,1 tys.
Dodaj do ulubionych
Pobierz odcinek

Udostępnij odcinek

Kryminalne XX-lecie – jak wyglądał przestępczy półświatek II Rzeczypospolitej? | prof. Mateusz Rodak
Nr 155
1:04:33
2,2 tys.
1:04:33
2,2 tys.
Dodaj do ulubionych
Pobierz odcinek

Udostępnij odcinek

Ulubione

Skip to content